Compost op de juiste manier aanleggen

Je composthoop heeft een halfschaduwrijke, beschutte plek in de tuin nodig waar deze direct op de grond kan liggen. Zo vinden micro-organismen en regenwormen gemakkelijk hun weg naar binnen om het ontbindingsproces over te nemen. Vermijd volle zon, want hoewel hitte de rotting kan versnellen, kan compost geen felle zon verdragen. Een eerste laag van grof materiaal zoals takken, twijgen of snoeiafval zorgt voor een goede beluchting van onderaf. Je kunt een open hoop direct op de grond maken of containers van gaas, hout, pallets, betonblokken of natuursteen gebruiken. Een gesloten systeem met een thermocomposter of snelle composteerder beschermt tegen muizen en ratten, waardoor je ook andere materialen kunt composteren. Bij het gebruik van meerdere bakken — twee tot drie zijn ideaal — kan de compost stapsgewijs worden doorgegeven. In een tweekamer-model wordt één kamer gevuld terwijl de andere rot; als een zijde volledig is afgebroken, wordt deze geleegd. De opbouw moet altijd in lagen gebeuren: groene laag van stikstofrijke materialen, bruine lagen van koolstofrijke stoffen en structurele materialen zoals takken, waarbij er tussen de lagen aarde kan worden gestrooid. In snelle composteerders worden de materialen in ongeveer gelijke dikte opgestapeld en met aarde bestrooid. Bij droog materiaal zoals bladeren meng je een laag oude bladeren met een laag vers gemaaid gras of ander groen tuinafval. Nieuwe hopen beginnen met een basis van grof materiaal zoals takken en twijgen, waarover een dunne laag groen materiaal wordt gelegd. Een hoop moet een minimale omvang hebben van ongeveer 90 x 90 x 90 cm.

Je composthoop leeft van een evenwicht tussen groene stoffen die veel stikstof leveren en bruine materialen die koolstof bevatten. Bij de groene componenten horen alle soorten keukenafval, grasmaaisel, plantenstengels, evenals koffiedik en papierfilters. Slakken verwerken keukenafval sneller dan wormen, daarom mogen ze ook op de compost. Bruine stoffen zoals droge bladeren, stro, takken, houtsnippers, onbedrukt papier, karton of zaagsel dienen als structuurmateriaal. Voor alle materialen geldt: altijd gelijkmatig en indien mogelijk in lagen opbouwen. Hornkrullen kunnen helpen bij zeer houtachtige afvalstoffen om de verhouding gericht te sturen. Rijpe compost, kleimineralen, steenmeel of zeoliet ondersteunen het proces extra; ook biochar kan met een volumedeel van 5 tot 10 % worden toegevoegd. Bij bladeren moet je rekening houden met walnoot-, kastanje- of eikenblad dat bijzonder veel tannines bevat en daarom de winter door moet blijven liggen. Mest van je dierlijke tuinbewoners is zeer geschikt voor het maken van rijrijke compost voor je zware eters. De verwerking duurt echter wat langer; bij regelmatig omschichten kun je ongeveer 12 maanden rekenen. Regelmatig gieten met gistwater (3 eetlepels suiker en 1 eetlepel droge gist op 10 liter water) helpt enorm om het hele proces vele malen te versnellen. Ook EM (effectieve micro-organismen) kunnen helpen om het proces te versnellen.

Je beschermt je open compost tegen bezoekers die je liever niet daar wilt hebben door vlees, vis en botten consequent buiten te laten. Deze resten lokken wilde dieren zoals wasberen, muizen en ratten aan. Ook zuivelproducten, kaas en vetten, oliën of reuzel zijn minder geschikt voor je compostgrond. Bij plantmateriaal moet je goed opletten: planten met reeds ontwikkelde zaden of wortelonkruiden en aardappelen die zich in de meestal niet hete omgeving kunnen vermenigvuldigen. Ook zieke planten of planten met ongedierte zijn ongeschikt, omdat ziekten en plagen kunnen overleven. Bij citrusvruchten, appel- of bananenschillen moet je erop letten dat deze biologisch zijn, aangezien de schillen vaak gespoten zijn. Om chemicaliën en drukinkt niet in de compost te krijgen, vermijd je behandeld of gelakt hout en bedrukt papier. De uitwerpselen van honden of katten zijn vanwege mogelijke ziekteoverdracht ongeschikt voor thuiscompostering. In gesloten composters, vaak snelle composters genoemd, kun je veel van deze materialen in een uitgebalanceerde hoeveelheid bruin en groen composteren.

Je composthoop heeft lucht nodig, net als jij, zodat de piepkleine helpers binnenin hard kunnen blijven werken. Door de hoop regelmatig te keren, breng je zuurstof naar waar het nodig is en voorkom je dat het materiaal te strak wordt samengedrukt. Het keren verdeelt ook de hitte, zodat de hete kern niet oververhit raakt maar de warmte gelijkmatig naar buiten trekt. Als je hoop te nat is, helpt het omschichten om overtollig water af te voeren en luchtzakken weer met verse lucht te vullen. Een goed onderhouden hoop kan in drie tot vijf maanden klaar zijn, terwijl een ongestoorde hoop ongeveer een jaar nodig heeft. Bij de hete compostering levert een goed verzorgde hoop na enkele weken al kant-en-klare compost, afhankelijk van het materiaal. Een snelle composteerder laat het snelst resultaten zien. De frequentie van het keren hangt af van de vorm van je hoop, de verhouding tussen groen en bruin materiaal, evenals vochtigheid, micro-organismen en andere kleine wezens. Bij een composttuinschep moet je deze twee tot drie keer per week ongeveer 10 tot 20 keer draaien. Een open hoop zou elke 2 tot 6 maanden gekeerd moeten worden. Het vochtgehalte moet rond de 50% liggen, waarbij de compost als een uitgeknepen spons moet aanvoelen en je deze indien nodig voorzichtig met water kunt bijvullen. Bij hete compostering warmt een nieuwe hoop snel op en koelt hij na vier tot zeven dagen alweer af. Regelmatig keren in intervallen van één tot drie dagen helpt om het proces gelijkmatiger te laten verlopen. In elk geval moet je de materialen mengen voor optimale resultaten.

Compost heeft een zwakte. Het breekt af. Na twee tot drie jaar is de humus die je moeizaam hebt opgebouwd grotendeels uitgeademd. Terra Preta lost precies dit probleem op. Terra Preta betekent "zwarte aarde". De term komt uit het Amazonegebied. Daar legden mensen eeuwen geleden bodems aan die tot op de dag van vandaag vruchtbaar zijn. Het verschil met normale compost is één toevoeging: biochar. Biochar is verkoolde hout of groenmateriaal. Het zit vol miljoenen minuscule poriën. Eén gram brengt het daardoor op honderden vierkante meter aan intern oppervlak. Deze poriën slaan water en voedingsstoffen op en bieden bodembacteriën bescherming. In tegenstelling tot compost breekt biochar niet af. Het blijft eeuwenlang in de bodem. Meng groenafval en keukenafval met biochar, gesteentemeel en kleimeel (bijv. bentoniet). De klei bindt humus aan zich en maakt de bodem tot een tweede voedingsstofreservoir naast de koolstof. Besproei elke laag met effectieve micro-organismen of gistwater; dit laadt de biochar op. De andere lagen blijven zoals voorheen.

Een hoop van ongeveer 1 m³ (ca. 1 x 1 x 1 meter) op een plek met halfschaduw en direct contact met de moederbodem vormt de basis voor een snelle thermofiele rotting, waarbij onkruidzaden en ziekteverwekkers door hitte worden gedood. Je stapelt ongeveer drie delen bruin materiaal zoals stro, bladeren of houtversnippering (geen hele takken of twijgen) op één deel groen materiaal zoals grasmaaisel, keukenafval of mest om een koolstof-stikstofverhouding van ongeveer 25:1 tot 30:1 te bereiken. Elke laag moet zo intensief worden bewaterd dat deze aanvoelt als een goed uitgeknepen spons (gebruik gistwater of effectieve micro-organismen). Laat de hoop in de eerste vijf dagen ongemoeid voordat je hem periodiek omkeert door buitenste materiaal naar binnen te brengen en binnenste naar buiten, om de beluchting te waarborgen. Controleer met een insteekthermometer de interne hitte; de temperatuur moet tussen 55 °C en 65 °C liggen. Het doel is om de hitte onder 70 °C te houden; daarboven loop je het risico dat nuttige micro-organismen afsterven, wat zich kan uiten door een witte laag op de hoop. Door zeer regelmatig van binnen naar buiten te keren, elke 3 tot 7 dagen, krijg je in korte tijd kiemvrije compost. Afhankelijk van de intensiteit van je werk duurt het proces ongeveer 1 tot 3 maanden voordat je klaar bent met oogsten.

Je bodem is de basis voor gezonde planten en hoge opbrengsten. Je vindt hier veel nuttige kennis om je eigen compost te maken. Maak een takenlijst aan, bijvoorbeeld "tuinonderhoud", en maak taken in de intervallen die je nodig hebt voor de optimale verzorging van je compost.