Valeriaan succesvol in je eigen tuin kweken

Valeriaan heeft een zonnige tot halfschaduwrijke plek in je tuin nodig en een vochtige, humusrijke bodem zonder stilstaand water. Als je hem vol zon geeft, voelt hij zich het prettigst. Je moet ongeveer dertig centimeter afstand houden van zijn buren, zodat hij zijn volle pracht kan ontplooien. Omdat valeriaan diep wortelt, heeft hij een losse ondergrond nodig waarin zijn wortels ongehinderd naar beneden kunnen groeien. Als je erop let dat het water goed wegloopt, voorkom je wortelrot, want de plant houdt niet van natte voeten. Je bespaart jezelf elk jaar het omspitten en opnieuw zaaien, aangezien hij als vaste plant op zijn plek blijft staan. Met een eindhoogte van 150 cm vormt hij een statige struik die behoorlijk wat ruimte in de tuin inneemt en eventueel kleinere buren beschaduwt.

Valeriaan heeft een gemiddelde watervraag en is een middelmatige voeder die matig veel voedingsstoffen uit de bodem trekt. Als je in het voorjaar compost in de grond werkt, geef je hem een solide basis aan voedingsstoffen. Je bespaart je het constante bijbemesten als je hem deze basisvoorziening geeft. Bij een bijzonder lang gewas kun je eenmaal met brandnetelgier helpen. Als je te veel bemest, wordt de valeriaan wel heel groot, maar verliest hij zijn typische vorm en lijkt hij eerder op een overmoedige reus in het bed. Hij houdt het liever bescheiden dan dat hij door alle voedingsstoffen de controle verliest.

Je oogst de bladeren van valeriaan het beste tussen juli en september, wanneer de plant een hoogte van 30 tot 50 centimeter heeft bereikt en nog geen bloemknoppen draagt. Als je dit moment kiest voordat de bloei begint, zijn de bladstelen krachtig. Je oogst dan precies de geur die valeriaan zou moeten hebben. Als je te lang wacht, is het aroma niet meer voldoende voor maandenlang thee, omdat het daarvoor bijna nergens naar rook. Met een enkele plant behaal je een opbrengst van ongeveer 100 g.

Valeriaan overleeft vorst als meerjarige gewas probleemloos, zolang je hem in het bed laat staan. De plant is een echt overwinteringsgewas en heeft geen terugtrekking naar een beschutte plek nodig. Wanneer de temperaturen dalen tot -20 °C, bereikt de valeriaan zijn veilige teeltgrens in de volle grond. Je kunt hem dus heel ontspannen buiten laten staan, zonder dat hij bij deze vorstdrempel opgeeft. Als je hem echter iets meer bescherming biedt, verschuift deze grens een klein stukje naar beneden. Onder folie of in een tunnel houdt de valeriaan temperaturen tot -21 °C stand. Als je hem in de kas onderbrengt of afdekt met vliesdoek, wordt hij zelfs nog kouderbestendig en verdraagt hij tot -23 °C. De plant is bij deze vorst als een kleine vorstbeul-profi die gewoon doorgaat. Je bespaart je het moeizame uitgraven in de herfst als je hem deze plek in het bed laat. Wanneer de temperaturen onder deze specifieke grenswaarden vallen, wordt het kritiek voor de wortels en stengels. Je valeriaan is dus een robuust type dat alleen bij extreme diepslaap-vorst een deken nodig heeft.

Je vermeerdt valeriaan het beste door de wortelstok in het voorjaar te delen, omdat dit aanzienlijk betrouwbaarder werkt dan zaaien met zaden. Als je in het eerste jaar na de aanplant een krachtige wortelstok deelt en de delen opnieuw plant, bespaar je op de aankoop van nieuw zaadgoed. De kiemkracht bij het zaaien ligt slechts op 60 %. Als je voor het zaadgoed kiest, moet je er bovendien rekening mee houden dat het slechts drie jaar lang zijn kiemkracht behoudt. Het zaadgoed verliest snel kracht tijdens de opslag, waardoor je voor je bed alleen vers materiaal zou moeten gebruiken. De valeriaan heeft vier tot zes weken nodig om te kiemen bij kamertemperatuur. De plant ziet in deze periode geen reden tot haast en laat zich niet opjagen.

De gedroogde wortels van de valeriaan smaken intens aards en hebben een licht bittere en zoete toets. Als je de wortels voor een thee gebruikt, laat je ze tien tot vijftien minuten trekken in kokend water. Eén theelepel van de gedroogde substantie is voldoende om je kop te vullen. Je moet het deksel tijdens deze tijd op de kop laten zitten. Als je de wortels zo bereidt, krijg je een drankje met een zeer uitgesproken aroma. De geur van de droge wortels is bijna even aanwezig als een ontmoeting in de diepe bosgrond.

Je krijgt een voorraad voor maanden als je de valeriaanwortel pas in het tweede jaar uitgraaft en deze vervolgens langzaam laat drogen. Als je de wortel na het uitgraven neerlegt om te drogen, in plaats van hem gewoon weg te gooien, verzeker je jezelf van je eigen thee. De plant heeft dit tweede jaar nodig om haar volledige kracht in de wortel te verzamelen. Als je het proces van het drogen langzaam aanpakt, blijft je voorraad vele maanden behouden.

Je moet bij het verbouwen van valeriaan vooral letten op voldoende afstand tussen je planten en de wortels pas in het tweede jaar uitgraven. Als je de planten te dicht op elkaar zet, nodigt echte meeldauw zich uit als een witte laag op de bladeren. De schimmel mist zijn klimaat als er door voldoende ruimte lucht tussen de planten komt. Bladluizen aan de scheuten verdwijnen onder een krachtige waterstraal. De wortel blijft het eerste jaar in de aarde, want beneden is dan nog een bouwplaats. Pas in het tweede jaar heeft de plant haar wortelstelsel echt ontwikkeld en pas dan wordt het uitgraven voor jou de moeite waard. De typische, sterke geur ontstaat namelijk pas bij het drogen. Als je de wortel langzaam droogt, vallen bepaalde stoffen in de wortel uiteen in een zuur. Juist dat zuur ruikt dan typisch naar valeriaan. Je kunt veldsla beschouwen als een verre verwant van jouw valeriaan.