Chayote kweken: zo bloeit en draagt ze ook bij ons

De chayote heeft een plekje in de volle zon nodig, want hij wil zoveel mogelijk zonuren per dag. Hij groeit klimmend en heeft daarom een klimhulp nodig.

De groeihoogte ligt op 300 cm. De individuele scheuten worden echter veel langer en verspreiden zich over het hele frame. Bouw daarom een zeer stabiel frame dat het gewicht van de ranken en vruchten kan dragen. Zet het zo neer dat de plant geen lagere buren beschaduwt.

De wortels reiken tot middeldiep. Dit betekent dat de bodem los en diepgrondig zou moeten zijn. De chayote heeft veel water nodig, maar de wortels rotten gemakkelijk bij te veel vocht. Een doorlatende bodem zonder stilstaand water is daarom verstandig. Dit is een afleiding op basis van de worteldiepte en de waterbehoefte, geen gemeten waarde.

Je kunt de chayote in een kuip kweken als de pot groot genoeg is en er een stabiele klimhulp bij staat. De bronnen noemen minimaal 30 liter, sommigen eerder 50 liter. Hoe groter, hoe beter de plant met zijn hoge waterbehoefte kan omgaan.

Kies een pot met goede drainage zodat er geen stilstaand water ontstaat, en gebruik losse, voedselrijke aarde. Geef regelmatig water in de kuip, want een kuip droogt sneller uit dan een bed. Bemest alleen matig. De plant heeft een zonnige plek nodig.

Het frame moet zeer stabiel zijn, want de ranken worden vele meters lang. Op het balkon is een muur met klimrek of een stevig verankerd frame geschikt. In het verhoogd bed geldt hetzelfde als in het bed: veel zon, genoeg ruimte en een klimhulp.

In de kuip kun je de plant licht en vorstvrij overwinteren bij ongeveer 10 tot 15 °C. Kort de ranken hiervoor in.

Je trekt de chayote vanaf februari warm voor en plant deze in mei uit. In plaats van zaad gebruik je plantgoed: Je kunt jonge planten kopen of zelf een hele vrucht voorzaaien.

De reden: Het enige zaadje van de chayote kiemt al in de vrucht. Een zak zaad heb je daarom niet nodig, maar alleen een hele vrucht. In de winter is deze vaak te vinden in de Aziatische winkel.

Zo zaai je voor

1. Steek de vrucht tot de helft in een kuip met vijf liter losse aarde.
2. Zet de kuip op een warme plek. De bodemtemperatuur om het groeiproces te stimuleren ligt tussen 18 en 28 °C.
3. De eerste uitloop verschijnt na 10 tot 21 dagen. Uit de vrucht klimt vervolgens een stengel naar boven.

So plant je uit

Het tijdvenster voor het uitplanten is mei. Wacht tot na de IJsheiligen, want de plant kan niet tegen vorst. Gewen hem eerst enkele dagen aan de buitenlucht. Zet hem vervolgens met een plantafstand van 50 cm × 100 cm tegen het rek. Wanneer jouw plek vorstvrij is, hangt af van het weer ter plaatse.

De waterbehoefte van de chayote is hoog en het is een zware eter. Geef haar dus ruim en regelmatig water, maar zorg dat het water kan afwateren. Natte voeten laten de wortels snel rotten. Een mulchlaag houdt de bodem gelijkmatig vochtig.

Bij het bemesten geldt ondanks het feit dat het een zware eter is: minder is meer. Geef in het begin stikstof voor krachtig blad. Zodra de eerste bloemen verschijnen, bemest je met kalium, dat zorgt voor meer en betere vruchten. Te veel mest bij veel warmte stuurt alles naar de groei van de ranken. Kleine vruchten die al gevormd zijn, ontwikkelen zich dan niet verder en krimpen weer in.

Een zeer lange, krachtig groene rank is dus geen teken dat de plant meer mest nodig heeft.

De belangrijkste verzorging voor de chayote is om hem tot bloei te laten komen. Het is een kortdagplant en zet pas bloemen aan als de dag korter wordt dan ongeveer twaalf uur. Bij ons is dat pas vanaf eind september het geval, en tot de eerste vorst blijft er daarna nauwelijks tijd over voor vruchten. Als je plant alleen groeit en niet bloeit, ligt dat dus niet aan jouw verzorging.

Zo breng je hem eerder tot bloei

Deze methode komt voort uit onderzoeken waarmee een oogst in Centraal-Europa is gelukt.

1. Laat de plant na het uitplanten ongeveer twee maanden normaal groeien.
2. Dek het klimrek daarna elke dag in de late namiddag af met een donkere folie.
3. Haal de folie de volgende ochtend weer weg. Zo krijgt de plant slechts acht uur licht en denkt hij dat het herfst is.
4. Na zes weken laat je hem weer heel normaal in het daglicht groeien.

Dat is veel werk. Maar daarvoor heeft de plant al in de zomer bloemen en een echte kans op vruchten voor de vorst.

Stutten en snoeien

De ranken hebben vanaf het begin een zeer stabiel klimrek nodig, want ze worden in één zomer goed acht meter lang. Je kunt de scheuten inkorten als ze te dicht worden. De jonge topjes van de scheuten en bladscheuten zijn eetbaar. Wat je bij het snoeien afsnijdt, kun je dus in de keuken gebruiken.

Als je de plant in de kas overwintert, kort je de ranken voor de winter in tot drie à vier scheuten. Mulch de bodem zodat deze gelijkmatig vochtig blijft. Geef niet te veel mest, zodat de plant haar kracht niet alleen in de ranken steekt.

De chayote wordt als weerbaar beschouwd, maar heeft een paar typische vijanden. Controleer de plant regelmatig, dan herken je ze vroegtijdig.

Meeldauw

Echte meeldauw en valse meeldauw uiten zich als een lichte aanslag of vlekken op de bladeren en komen vaker voor bij vochtig weer. Zorg voor goede ventilatie en giet alleen bij de grond, niet over de bladeren. Verwijder aangetaste bladeren.

Bladluizen

Je herkent ze aan kleine beestjes op de topjes van de scheuten en de onderkant van de bladeren en aan kleverige bladeren. Spuit ze weg of behandel met neemolie of zeepwater.

Spintmijt

Ze komen voor bij droge lucht. Fijn web en bleke bladeren verraden hen. Verhoog de luchtvochtigheid en spuit de plant af.

Slakken

Zij zijn vooral een probleem voor jonge planten. Verzamel ze en bescherm de jonge planten in de eerste weken.

Wortelrot

Natte voeten laten de wortels rotten. Zorg voor een doorlatende bodem en giet niet te veel water.

De chayote is niet vorstbestendig. De veilige teeltgrens in de volle grond ligt bij 5 °C. Dit is niet de temperatuur waarbij de plant sterft, maar de grens vanaf waar je veilig kunt telen. Onder folie of tunnel ligt de veilige teeltgrens bij 4 °C. In de kas of onder vlies is het 2 °C. De plant profiteert van weerschut.

Plant deze daarom pas na de Eisheiligen uit. Haal in de herfst, voor de eerste vorstnacht, alle vruchten van de rank.

Overwinteren

In Centraal-Europa is de chayote in de volle grond meestal een eengroeiend gewas. Hij is niet winterhard. In de kas of op een lichte, koele en vorstvrije plek kan hij overwinteren. Hoe goed dat lukt, hangt af van jouw winter. De bronnen zijn hierover het niet eens, dus plan een proef in en reken niet op een zekere oogst in het tweede jaar.

Je oogst de chayote in het oogstvenster van september tot oktober, zodra de vruchten ongeveer vuistgroot en stevig zijn. De peerachtige vruchten hebben dan een grootte van 10 tot 20 cm, een groene, licht geribbelde schil en zijn wanneer ze jong nog zacht. Oogst ze liever jong dan te groot.

Tot de eerste oogst gaan 4 maanden in sinds de dag dat de plant in het bed staat. De oogstduur bedraagt 4 maanden; zo lang kan er continu geoogst worden. De teeltduur van de aanplant tot het einde van de oogst bedraagt 8 maanden. Bij ons zorgt de eerste vorst ervoor dat het oogsten eerder een einde krijgt.

Snijd de vruchten met een schaar of een mes bij de steel af. De opbrengst ligt op ongeveer 2000 g per individuele plant.

Vóór de eerste vorstnacht haal je alle vruchten van de rank, ongeacht hoe groot ze zijn.

De chayote smaakt mild en licht zoet, tussen komkommer en courgette in. Sommigen herinnert hem tegelijk aan koolrabi. De naam komt uit de taal van de Azteken en betekent ongeveer stekelige pompoen. Toch is hij onschadelijk.

Je kunt hem rauw geraspt in de sla doen, gekookt in soepen en stoofpotjes gebruiken of gevuld in de oven bakken. Ook de pit is eetbaar en wordt met zijn licht nootachtige toets als delicatesse beschouwd. Bovendien zijn vrucht, scheuten en wortel eetbaar. De jonge topjes en bladscheuten kun je kort stoven of in de soep doen.

Een hele vrucht blijft ongeveer twee weken vers in de koelkast. In een koele kelder met een hoge luchtvochtigheid blijft hij meerdere weken goed. Een aangesneden vrucht dek je af zodat hij niet uitdroogt, en verbruik je binnen enkele dagen.

De chayote blijft het langst vers als je hem bewaart of invriest. Bewaren werkt erg goed: Een hele vrucht houdt in een koele, vochtige kelder al een paar maanden stand.

Om in te vriezen snijd je de vrucht in blokjes, blancheer je hem en verpak je hem luchtdicht. Omdat de vrucht veel water bevat, zal de textuur daarna zachter zijn. Sommige bronnen raden daarom af om hem in te vriezen; probeer eerst een kleine hoeveelheid.

Voor het inkoken is de chayote geschikt voor compote of chutney. Voor drogen en fermenteren zijn er geen betrouwbare gegevens. Daarom noem ik hem niet als geschikt.

Je vermeerdt de chayote het makkelijkst uit een hele vrucht. Het enige zaadje kiemt al in de vrucht, zonder aarde, en komt door de schil naar buiten. Eén vrucht is genoeg voor een eigen plant.

Als je zelf het zaadje wilt winnen, neem je een rijpe vrucht. Je krabt het zaadje eruit, spoelt het vruchtvlees af en laat het goed drogen. Omdat het zaadje echter al in de vrucht ontkiemt, is de hele vrucht de veiligere weg.

Er zijn geen betrouwbare gegevens over de kiemkracht in jaren en over de vraag of de planten zaadvast zijn. Oudere planten vormen bovendien een wortelknol waaruit in het voorjaar nieuwe scheuten kunnen groeien, mits ze de winter beschermd overleven.

De chayote behoort tot de komkommerachtigen, daarom heeft hij een teeltpauze van 3 jaar. Pas daarna mag er op dezelfde plek weer een plant uit dezelfde plantenfamilie staan. Voor een doorlopende teelt heb je daarom 4 afzonderlijke deelvlakken nodig.

Tot de familie van de komkommerachtigen behoren ook komkommer, pompoen, courgette en meloen. De teeltpauze geldt voor hen allemaal samen.

De chayote is een sterkvoerder. Als voorgroente zijn planten geschikt die minder aan de bodem onttrekken of stikstof achterlaten, bijvoorbeeld bonen en erwten. Als nagroente in het volgende jaar zijn zwakke voedselgewassen en middelvoeders zoals wortel, ui of sla geschikt, nadat de bodem zich heeft hersteld. Dit zijn algemene regels van de vruchtwisseling, geen bijzonderheid van de chayote.

Het bijzondere aan de chayote is dat haar zaden al in de vrucht kiemen. Als een vrucht te lang in de keuken ligt, krijgt hij lange witte scheuten en groene bladeren, zonder enige aarde.

Botanisch gezien is het een pompoenachtige plant en verwant aan komkommer en pompoen. Het is een klimplant die in de zomer zeer sterk groeit. In het eerste jaar kan ze vele meters ranken vormen en toch geen enkele bloem laten zien, omdat ze pas bij korte dagen bloeit. Meer hierover staat in het gedeelte over verzorging.

Tuinmannen in Engeland rapporteren dat daar alleen de stekelige vorm vruchten draagt. In de Europese handel is meestal de gladde vorm aanwezig. Voor de voortkweek krijg je dus eerder de gladde vrucht.

Uit Australië komt het gerucht dat de appeltaarten van een grote fastfoodketen met chayote gevuld zijn. Bewezen is dat nooit. Sommige Australische recepten vervangen echter daadwerkelijk een deel van de appels door chayote.

Waarom bloeit mijn chayote niet?

De chayote is een kortdagplant. Ze vormt pas bloemen als de dag korter wordt dan ongeveer twaalf uur, bij ons dus vanaf eind september. Met verdere duisternis in de late middag kun je haar eerder laten bloeien.

Is de chayote winterhard?

Nee, de chayote kan niet tegen vorst. In Centraal-Europa bouw je haar meestal als eenjarige plant buiten aan. In een kuip of serre kun je haar licht en vorstvrij overwinteren.

Kan men chayote rauw eten?

Ja. De vrucht smaakt mild en licht zoetig en is rauw geraspt een goede ingrediënt voor sla. Gekookt past ze in soepen en stoofpotten.

Hoe kweek ik een chayote uit een gekochte vrucht?

Neem een hele vrucht, het beste een die al begint te kiemen. Steek haar tot de helft in losse aarde en houd haar warm. Een zaadje is niet nodig, want dat zit in de vrucht.

Welke delen van de chayote kan men eten?

Eetbaar zijn de vrucht, de kern, de jonge scheuten, de bladeren en de wortel. Topjes kun je kort stomen of in de soep doen.